‘हॅट्स ऑफ टू इंदिरा गांधी ‘

 

एखाद्या माणसाचे नाव कानफाट्या असे पडले की नंतर तो कितीही चांगला वागला अथवा त्याने चांगले काम केले असले तरी त्याची ओळख बदलत नाही आणि त्याच नावाने तो अमर होतो. सार्वजनिक जीवनात अशी ओळख फार महागात पडते. भारताच्या तिसऱ्या पंतप्रधान कै. Indira Gandhi यांची पण काहीशी तशीच अवस्था झाली आहे. आणीबाणीच्या काळ्या डागामुळे त्यांचे व्यक्तिमत्व / प्रसिद्धी फार झाकोळून गेली आहे. आणीबाणी त्यांना Fevicolसारखी चिकटून बसली आहे त्यामुळे त्यांनी घेतलेल्या काही कठीण निर्णयांची फारशी चर्चा होताना दिसत नाही.( Indira Gandhi )

३१ ऑक्टोबर हा त्यांचा स्मृतिदिन. यानिमित्त त्यांना श्रद्धांजली वाहताना त्यांनी घेतलेल्या काही कठोर निर्णयांची आठवण करून देणे औचित्यपूर्ण ठरेल.

Indira Gandhi यांनी बांगलादेशची निर्मिती करण्याचा राजकीय निर्णय घेतला त्याबद्दल भारतीय जनता त्यांची प्रशंसा करते. पण याच युद्धाच्या अनुषंगाने त्यांनी घेतलेल्या एका कावेबाज निर्णयाची फारशी चर्चा होत नाही.

बांगला मुक्तीसंग्राम चालू असताना पाकिस्तानची विमाने भारताच्या हवाई हद्दीतून त्यावेळच्या पूर्व पाकिस्तानातील आपल्या सैन्याला रसद पुरवत असत. हा पाकिस्तानसाठी Short Cut होता. Indira Gandhi यांना पाकिस्तानसाठी भारताची हवाई हद्द बंद करायची होती कारण तसे केल्याने पाकिस्तानला पूर्व पाकिस्तानात जाण्यासाठी श्रीलंकेला वळसा घालून जावे लागले असते. हा पर्याय पाकिस्तानच्या दृष्टीने अत्यंत खर्चिक व वेळखाऊ होता. भारताची हवाई हद्द (Airspace) पाकिस्तानला न वापरू देण्यासाठी काहीतरी सबळ कारण पुढे करणे आवश्यक होते. यासाठी इंदिराजींनी आपल्या RAW या गुप्तचर विभागाची मदत घेतली. ( Indira Gandhi )

एक दिवस आपल्या एका Fokker Friendship विमानाचे अपहरण झाल्याची बातमी आली. सदर विमान श्रीनगरला जात असताना त्याचे अपहरण करून लाहोरला नेण्यात आले. दोन अपहरणकर्त्यांनी हे विमान Hijack केले होते. लाहोरला विमान उतरल्यावर आतल्या सर्व प्रवाशांना सोडून देण्यात आले. सर्व प्रवासी उतरल्यावर, चाच्यांनी ते विमान पेटवून दिले. या चाच्यांच्या स्वागतासाठी स्वतः Zulfikar Ali Bhutto लाहोर विमानतळावर हजर झाले. (भूत्तो त्यावेळी पाकिस्तानचे परराष्ट्र मंत्री होते). त्यांनी हार फुले घालून या तथाकथित चाच्यांचा सत्कारही केला. भारताला एवढे निमित्त पुरेसे होते. भारताने या घटनेचा बदला म्हणून पाकिस्तानला भारतीय हवाई हद्दीचा वापर करण्यास बंदी घातली. कालांतराने पाकिस्तानच्या लक्षात आले की हे दोन्ही अपहरणकर्ते RAWचे Agents होते. पण तोपर्यंत वेळ निघून गेली होती. इंदिराजींच्या राजकीय निर्णयाची अंमलबजावणी रॉने अशा प्रकारे केली.

इंदिराजींनी घेतलेला दुसरा कठोर निर्णय म्हणजे काश्मिरी अतिरेकी Maqbool Bhat याला फाशी देणे. मकबूल भट हा JKLFचा सदस्य होता. भारतात दहशतवादी कृत्य केल्याबद्दल त्याला फाशीची सजा सुनावण्यात आली होती. मकबूल भटची फाशी रद्द व्हावी व त्याला सोडून देण्यात यावे म्हणून जे. के. एल. एफ. च्या अतिरेक्यांनी ब्रिटनमधील भारताच्या उच्चायुक्त कार्यालयातील अधिकारी Ravindra Mhatre यांचे ब्रिटनमध्ये अपहरण करून त्यांना ओलीस ठेवले. मकबूल भटच्या सुटकेच्या बदल्यात त्यांना सोडण्यात येईल असे त्यांनी जाहीर केले होते. Indira Gandhi या दबावापुढे नमल्या नाहीत आणि मकबूल भटला फाशी देण्यात आले. याचा सूड म्हणून रवींद्र म्हात्रे यांची हत्या करून त्यांचे प्रेत रस्त्यावर फेकण्यात आले. ( Indira Gandhi )

Indira Gandhi यांना Ravindra Mhatre यांच्यासारख्या निर्दोष भारतीय अधिकाऱ्याच्या हत्येचे मनस्वी दुःख झाले. त्यांनी मुंबईला येऊन रवींद्र म्हात्रे यांच्या कुटुंबीयांची भेट घेऊन त्यांचे सांत्वन केले आणि त्यांची माफी मागितली. देशाच्या हितासाठी हा कठोर निर्णय घ्यावा लागला हे त्यांनी म्हात्रे कुटुंबीयांना आवर्जून सांगितले. (याच रवींद्र म्हात्रे यांच्या नावाने पुण्यात पूल आहे.

तिसरा प्रसंग आहे जून १९८४ मध्ये घडलेले Operation Blue Star. एक प्रकारे ऑपरेशन ब्लू स्टार हे इंदिराजींच्याच कर्माचे फळ होते. अकाली दलाला संपवण्यासाठी Jarnail Singh Bhindranwale नावाचा भस्मासूर त्यांनी पोसला आणि अखेर त्याने इंदिराजींच्याच डोक्यावर हात ठेवला. अमृतसरचे सुवर्ण मंदिर हे खलिस्तानी दहशतवाद्यांचा अड्डा बनला होता. जर ऑपरेशन ब्लू स्टार झाले नसते तर सुवर्ण मंदिरातून स्वतंत्र खलिस्तानची घोषणा होणार होती याची पक्की माहिती इंदिराजींना होती. या कारवाईचे भीषण परिणाम त्यांना स्वतःला भोगावे लागतील याची त्यांना पूर्ण कल्पना होती. पण देशाच्या सार्वभौमत्वाचे व एकतेचे रक्षण करण्यासाठी त्यांनी स्वतःच्या जीवाची पर्वा केली नाही. या दृष्टीने त्यांचा सुवर्ण मंदिरात लष्करी कारवाई करण्याचा निर्णय हा ऐतिहासिक व एकमेवद्वितीय होता असे म्हणावे लागेल.

३१ ऑक्टोबरला आपल्याला इंदिराजींना श्रद्धांजली वाहावी लागत आहे कारण याच दिवशी Operation Blue Starचा बदला म्हणून त्यांच्याच शीख सुरक्षा रक्षकांनी त्यांना गोळ्या घालून त्यांची हत्या केली.
इंदिराजींनी भले असे अनेक निर्णय घेतले असतील पण त्यांच्या, उपरोक्त उल्लेख केलेल्या तीन निर्णयांसाठी, त्यांना श्रद्धांजली वाहताना Hats Off to Indiraji असे उद्गार उत्स्फूर्तपणे मनात येतात.( Indira Gandhi )

THIS BLOG IS ORIGINALY PUBLISHED ON GAJAWAJA - https://gajawaja.in/indira-gandhi-three-historical-decisions/