Mahavir Jayanti : भगवान महावीर यांनी जगाला दिलेली पंचशील तत्त्व कोणती?

 आज महावीर जयंती. तीर्थंकर भगवान महावीर हे जैन धर्माचे 24 वे तीर्थंकर आहेत. संपूर्ण भारतामध्ये जैन धर्माचे अनुयायी महावीर जयंती मोठ्या आनंद आणि उत्साहात साजरा करतात. भगवान महावीर यांना वर्धमान, सन्मती, वीर, अतिवीर इत्यादी नावांनीही ओळखले जाते. जैन समुदाय मोठ्या उत्साहात हा दिवस साजरा करतात. यंदा भगवान महावीरांची 2626 सावी जयंती आहे. चैत्र महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील त्रयोदशी तिथीला भगवान महावीर यांचा जन्म झाला. त्यामुळे हा दिवस जैन समुदायातील लोक महावीर जयंती म्हणून साजरा करतात. 

महावीर जयंतीच्या दिवशी भगवान महावीरांच्या शिकवणीचे स्मरण केले जाते. महावीर जयंती ही भगवान महावीरांना समर्पित आहे, महावीरजींनी समाजकल्याणाचे संदेश दिले आणि मोक्ष मिळविण्यासाठी 5 नियमही बनवले. या पाच नियमांना महावीरांचे पंचसिद्धांत म्हणून ओळखले जाते. भगवान महावीरांनी आपल्या प्रवचनात धर्म, सत्य, अहिंसा, ब्रह्मचर्य आणि अपरिग्रह, क्षमा यांवर सर्वाधिक भर दिला. भगवान महावीरांनी चतुर्विध संघाची स्थापना केली. भगवान महावीरांनी देशाच्या विविध भागात फिरून आपला पवित्र संदेश प्रसारित केला. भगवान महावीरांनी आपल्या इंद्रियांवर विजय मिळवला आणि त्यांना जितेंद्र म्हटले. त्यांनी केवळ शरीराला वेदना देणे ही हिंसाच नाही तर विचार, शब्द आणि कृतीतून एखाद्याला दुखापत करणे ही त्यांच्या मते हिंसा आहे

महावीर स्वामी म्हणतात की धर्म हेच श्रेष्ठ हित आहे. अहिंसा, संयम आणि तपस्या हा धर्म आहे. ते म्हणतात – ‘जो धर्मात्मा आहे, ज्याच्या मनात सदैव धर्म असतो त्याला देवही नमस्कार करतात.’ भगवान महावीरांनी पंचशीलाची तत्त्वे जगाला समजावून सांगितली. त्यानुसार सत्य, अपरिग्रह, अस्तेय, अहिंसा आणि क्षमा ही तत्त्वे आहेत. त्यांनी आपल्या काही खास शिकवणीतून जगाला योग्य मार्ग दाखविण्याचा प्रयत्न केला. आपल्या अनेक प्रवचनांमधून जगाला योग्य मार्गदर्शन केले. सर्व जगाला उपदेश केला. त्याग आणि संयम, प्रेम आणि करुणा, नम्रता आणि सदाचार हे त्यांच्या उपदेशांचे सार होते. १२ वर्षांच्या खडतर तपस्यानंतर ज्ञान प्राप्त झाल्यानंतर त्यांनी समाविष्काराने ज्ञानाचा प्रसार केला. वयाच्या ७२ व्या वर्षी त्यांना पावापुरीतून मोक्ष मिळाला.

सत्य
भगवान महावीर स्वामी सत्याविषयी म्हणतात, हे मनुष्य! तुम्ही सत्यालाच खरे तत्व समजा. सत्याचे पालन करणारा ज्ञानी मनुष्य मृत्यूला पार करतो.

अहिंसा
या जगातील सर्व त्रस (एक, दोन, तीन, चार आणि पाच इंद्रिय असणारे जीव) इत्यादींची हिंसा करू नका, त्यांना त्यांच्या मार्गावर जाण्यापासून रोखू नका. त्यांच्याबद्दल तुमच्या अंतःकरणात करुणेची भावना ठेवा. त्यांचे रक्षण करा. हाच अहिंसेचा संदेश भगवान महावीर आपल्याला आपल्या शिकवणीतून देतात. 

अपरिग्रह
अपरिग्रहावर भगवान महावीर म्हणतात की जो माणूस स्वतः सजीव किंवा निर्जीव वस्तू गोळा करतो, इतरांना तसे करण्यास करतो किंवा इतरांना तसे करण्याची परवानगी देतो, तो कधीही दुःखातून मुक्त होऊ शकत नाही. हाच संदेश भगवान महावीरांना अपरिग्रहाच्या माध्यमातून जगाला द्यायचा आहे.

ब्रह्मचर्य
महावीर स्वामी ब्रह्मचर्य बद्दल त्यांची अत्यंत मौल्यवान शिकवण देतात की ब्रह्मचर्य हे सर्वोत्तम तप, नियम, ज्ञान, तत्वज्ञान, चारित्र्य, संयम आणि नम्रता यांचे मूळ आहे. तपश्चर्यांमध्ये ब्रह्मचर्य हे श्रेष्ठ तप आहे. स्त्रियांशी संबंध नसलेले पुरुष मोक्षमार्गाकडे वाटचाल करतात.

this blog was originally published on https://gajawaja.in/mahavir-jayanti-2026-5-principles-of-lord-mahavir/